Top

മഹൽ ഉദാസ് ഔർ ഗലിയാ സൂനി... ജയ്‌പൂര്‍; സൗഹൃദങ്ങളുടെ മരുപ്പച്ചകള്‍, യാത്രകള്‍, എഴുത്തുകള്‍

മഹൽ ഉദാസ് ഔർ ഗലിയാ സൂനി... ജയ്‌പൂര്‍; സൗഹൃദങ്ങളുടെ മരുപ്പച്ചകള്‍, യാത്രകള്‍, എഴുത്തുകള്‍
നാല് വ്യത്യസ്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരായിരുന്നു ഞങ്ങൾ. രണ്ടു പേർ എന്റെ വിദ്യാർത്ഥികൾ. ഡി സി ബുക്ക്സ് അസ്മ ടവറിൽ ആയിരുന്ന കാലത്ത്, അതായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ഇടത്താവളം. ബസ് ഇറങ്ങിയാൽ നേരെ അങ്ങോട്ട് വച്ചുപിടിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ എന്റെയോ 'ബി'യുടെയോ വീട്ടിൽ. അതിനിടക്കാണ് ഷഹബാസ് അമൻ ആണ് കോഴിക്കോട്ടെ എലെമെന്റ്സ് എന്ന മനോഹര സ്ഥലത്തെ കുറിച്ച് പറയുന്നത്. പിന്നീട് അതായി ഞങ്ങളുടെ അന്തമില്ലാത്ത ചർച്ചകളുടെയും നിർത്താതെയുള്ള ചിരികളുടെയും ഇടം. ഒരു സിനിമയിലും കാണിച്ചിട്ടില്ലാത്ത വിധം ബെല്ലും ബ്രേക്കും ഇല്ലാത്ത പെൺതമാശകളിൽ ആണ്ടു പോവുമ്പോൾ 'എ' പറയും ഇതൊക്കെ റെക്കോർഡ് ചെയ്തു വച്ച് വല്ല ആണുങ്ങളേയും കേൾപ്പിച്ചാലുള്ള അവസ്ഥ ആലോചിച്ചു നോക്കൂ എന്ന്. (അന്നത് റെക്കോർഡ് ചെയ്യാമായിരുന്നു എന്ന ഖേദം ബാക്കി). അല്പനേരം അധികമിരുന്നാൽ, കൂട്ടത്തിൽ ഒരാണുണ്ടായാൽ മുഖം കറുപ്പിച്ച് തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഞങ്ങളാ ഇടത്തോട് ബൈ പറഞ്ഞു. അപ്പോഴേക്കും കഫേ കോഫി ഡേ സംഭവിച്ചിരുന്നു കോഴിക്കോട്. ക്യാപ്പുച്ചിനോയും ചോക്ലേറ്റ് ഫാന്റസിയും മണിക്കൂറുകളോളം ഇരിക്കുന്ന ഞങ്ങളും. പിന്നീട് ഡൗൺ ടൗൺ വരുന്നു, ഒരുപാട് വിഭവങ്ങളുമായി. പേരു കേട്ട (കേൾപ്പിച്ച) അവരുടെ പാർക്കിംഗ് സ്പേസിൽ ഫ്രഞ്ച് ഫ്രൈസും ക്ലബ് സാൻഡ് വിച്ചും കഴിച്ചാണ് ഞാൻ ആദ്യം എഴുതിയ സ്ക്രിപ്റ്റ് 'എ & സി'യെ വായിച്ചു കേൾപ്പിക്കുന്നത്. അവർക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടെങ്കിലും ക്ലൈമാക്സിൽ തട്ടി നിന്നു ആ സ്ക്രിപ്റ്റ്. ഇത്രയൂം വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷവും അതിനൊരു നല്ല ക്ലൈമാക്സ് കിട്ടാതെ പെട്ടിയിൽ തന്നെ ഇരിക്കുന്നു. ദീർഘമായ ആമുഖം കൊണ്ട് കവി ഉദ്ദേശിച്ചത് കുറേ കാലമായി ഇതുങ്ങൾ എന്റെ ജീവിതത്തിൽ വന്നിട്ട് എന്നു പറയാനാണ്! അന്നു തൊട്ടേ 'എ'യുടെ വല്യ ആഗ്രഹമാണ് ഒരു വൺഡേ ട്രിപ്പ്. കോഫി ഷോപ്പുകളിലേക്കുള്ള യാത്ര അല്ലാതെ അതൊരിക്കലും നടന്നതുമില്ല. ചില പ്രണയപനികളും കവിതയെഴുത്തും എല്ലാം മുറയ്ക്ക് നടന്നെങ്കിലും ഏതൊക്കെയോ നാട്ടിലുള്ള മൂന്നു പേരെ അവർ കല്യാണം കഴിച്ചു, മുറയ്ക്ക് കുട്ടികളും ഉണ്ടായി. ഞങ്ങളുടെ കോഫി ഷോപ്പ് യാത്രകൾ തുടർന്നും നടന്നു കൊണ്ടിരുന്നു.

ഇതിനിടയിൽ എന്റെ ഒറ്റയ്ക്കുള്ള യാത്രകൾ ആരംഭിച്ചിരുന്നു, പിന്നെ എല്ലാ വർഷവും കസിൻസിന്റെ കൂടെയുള്ള വിദേശ യാത്രകളും. ഇത്തവണ ജയ്‌പൂർ ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിന് പോവാമെന്ന് 'സി' നിർദ്ദേശം വച്ചപ്പോൾ 'എ' ആവേശപൂർവ്വം അതേറ്റെടുത്തു. 'എ'യ്ക്കും 'ബി'യ്ക്കും ചെറിയ കുട്ടികൾ ഉണ്ട്, അവരെ വീട്ടിലാക്കി മൂന്ന് നാല് ദിവസം മാറി നിൽക്കണം. ഇത്ര ചെറുപ്പത്തിൽ മക്കളെ വിട്ട് എനിക്കാണേ യാത്ര പോവാൻ പറ്റില്ല എന്ന തോന്നലുമുണ്ട് മനസ്സിൽ. അതുമാത്രമല്ല, 'എ'യുടെ അമ്മയ്ക്ക് അല്ലെങ്കിലേ എന്നെ അത്ര ബോധ്യമില്ല; ഞാനാണ് ഇവരെ ഫെമിനിസ്റ്റ് ആക്കുന്നത് എന്ന് 'ബി'യുടെ ഭർത്താവിനും തോന്നലുണ്ട്, അതു കൊണ്ട് ഞാൻ അത്ര പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചില്ല. “ഞങ്ങളുടെ കൂടെ മാത്രമേ നിങ്ങൾക്ക് വരാൻ പറ്റാത്തതുള്ളൂ, നിങ്ങളില്ലെങ്കിൽ ഞങ്ങളും ഈ യാത്ര പോവില്ല” എന്നൊക്കെ ഇമോഷണൽ ബൾബിൽ കയറി പിടിച്ചു 'എ'. എന്നാൽ പിന്നെ പോയി വരാം എന്ന തീരുമാനമായി. ടിക്കറ്റ് ബുക്ക് ചെയ്യലും, താമസിക്കാൻ ഇടം കണ്ടെത്തലും തകൃതിയായി നടന്നു. 'എ'യ്ക്കും 'ബി'ക്കും ജോലി-ലീവ്-കുട്ടികൾ പ്രശ്‌നം ഉള്ളത് കൊണ്ട് അധിക ദിവസം വിട്ടു നില്ക്കാൻ പറ്റില്ല. 'സി' ജോലിയുടെ ഭാഗമായാണ് പോവുന്നത്, ജോലിയും കൂലിയും ഇല്ലാത്ത ഞാൻ അവന്റെ കൂടെ നേരത്തേ പോവാൻ തീരുമാനിച്ചു. രാജസ്ഥാൻ മാപ്പ് നോക്കി എങ്ങോട്ടൊക്കെ തുഴയണം എന്ന അന്താളിപ്പിലായിരുന്നു ഞാൻ.


പോവുന്നതിനു തലേന്ന് എനിക്ക് ചെറിയ തുമ്മലും ചീറ്റലും തുടങ്ങി, യാത്രയിൽ കൊണ്ടുപോവാൻ പറ്റിയ സംഗതി എന്ന് മനസ്സിൽ വിചാരിക്കുകയും ചെയ്തു. രാവിലെയാണ് ഫ്ലൈറ്റ്; എയർപോർട്ടിൽ എത്തിയപ്പോൾ കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന ഒരു ഗുളിക കഴിച്ചു. അല്പം കഴിഞ്ഞ് 'സി'യും 'ഡി'യും വന്നു. 'ഡി'യെ പരിചയമുണ്ടെങ്കിലും അടുത്ത സൗഹൃദം ഒന്നുമില്ലായിരുന്നു. മുംബൈ ഇറങ്ങിയപാടെ 'ഡി' പറഞ്ഞു. രണ്ടെണ്ണം കഴിച്ച് എഴുതാൻ ഇരിക്കണം, ഡ്യൂട്ടിയിൽ ആണെന്ന്. അവൻ ബാർ കൗണ്ടറിലേക്കും ഞങ്ങൾ കോഫി ഡേ കൗണ്ടറിലേക്കും നീങ്ങി. മൂന്നു മണിക്കൂറിലധികം സമയമുണ്ട്. നിറയെ ആളും ബഹളവും ഉള്ള ഇടത്തായിരുന്നു ഞങ്ങളുടെ ഗേറ്റ്. വിമാന കമ്പനിയിലെ സ്റ്റാഫ് ഓരോ സ്ഥലത്തെയും പേര് പറഞ്ഞ് ആളുകളെ വിളിക്കുന്നുണ്ട്. കനകാംബരം ചൂടിയ പെണ്ണുങ്ങളെയും കൂടി കണ്ടപ്പോൾ 'ഡി' പറഞ്ഞു ചെന്നൈ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷൻ പോലെയുണ്ട് എന്ന് . ജലദോഷം പിടിച്ച് അടഞ്ഞ മൂക്കും കൊണ്ടുള്ള വിമാനയാത്ര വല്ലാതെ മടുപ്പിച്ചു. വായിക്കാൻ കൈയിൽ കരുതിയ പുസ്തകം മടിയിൽ തന്നെ ഇരുന്നു. എട്ട് മണിയോടുകൂടി ജയ്‌പ്പൂരിൽ ഇറങ്ങുമ്പോൾ നല്ല തണുപ്പാണ്. തൊപ്പി കൊണ്ട് കഴിയുന്നത്ര ചെവിയും മൂടി ഞാൻ പുറത്തിറങ്ങി 'സി & ഡി'യെ കാത്തു നിന്നു. അവരുടെ സീറ്റുകൾ പുറകിൽ ആയിരുന്നു. എല്ലാവരും ഇറങ്ങി കഴിഞ്ഞും അവരെ കാണാതെ ഞാൻ അല്പമൊന്ന് മാറി നിന്ന് നോക്കുമ്പോഴാണ് പുറകിലുള്ള എക്സിറ്റ് തുറന്നിരിക്കുന്നത് കാണുന്നത്. അവർ അതു വഴി ഇറങ്ങി ആദ്യം കിട്ടിയ ബസ്സിൽ കയറി പോയിരുന്നു. ഫോൺ ചെയ്‌തപ്പോൾ ബാഗ്ഗജ് ക്ലെയിമിൽ ഉണ്ടെന്ന മറുപടി. നല്ല കൂട്ടുകാർ എന്ന് മനസ്സിൽ കരുതി. നേരത്തേ ബുക്ക് ചെയ്ത ഹോട്ടലിലേക്ക് പോവുമ്പോൾ വഴിവക്കിൽ മുഴുവൻ മെഡിക്കൽ സ്റ്റോർ പരതി, ഒന്നും തന്നെ കാണാനില്ല. നന്നായി വിശക്കുന്നുമുണ്ടായിരുന്നു. റൂമിലെത്തി ഫ്രഷ് ആയി പുറത്തെ തണുപ്പിലേക്ക് വീണ്ടും. ഭക്ഷണത്തിനു മുൻപ് 'സി & ഡി'യ്ക്ക് മദ്യപിക്കണം, അവർ കഴിഞ്ഞ തവണ വന്നപ്പോൾ പ്രശസ്തനായ സിനിമ താരത്തിന്റെ മകനുമൊന്നിച്ച് മദ്യപിച്ച ഇടം തേടി നടന്നു. ചെന്നു നോക്കുമ്പോൾ അവിടം പുതുക്കി പണിതിരിക്കുന്നു, യാതൊരു എസ്തെറ്റിക് സെൻസും ഇല്ലാതെ. ഇറ്റാലിയൻ വിഭവങ്ങൾ മാത്രമേ അവിടെയുള്ളൂ. അവർ ഡ്രിങ്ക്സ് ഓർഡർ ചെയ്ത് കഴിച്ചു തുടങ്ങി, തൊട്ടു കൂട്ടാൻ ഓംലെറ്റ് പോലും ഇല്ലാത്ത ഇടം. കടിച്ചാൽ പൊട്ടാത്ത പേരുള്ള, ചീസ് നിറച്ച ബോൾ പോലുള്ള ഒരു വിഭവം അവർ കൊണ്ടു വന്നു. വിശപ്പിന്റെ വിളി കൊണ്ടു മാത്രം ഒരു വികാരവുമില്ലാത്ത അതിനെ ഞാൻ വിഴുങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു, താരമകന്റെ ലാളിത്യം, അവന്റെ യാത്രകൾ, എന്നിങ്ങനെയുള്ള ഉപന്യസിക്കൽ കേട്ടു കേട്ട്. വല്ലതും കഴിച്ച്, പറ്റിയാൽ ജലദോഷത്തിനു ഒരു ഗുളികയും വിഴുങ്ങി പുതപ്പിനുള്ളിൽ ചുരുണ്ടു കൂടുന്നതും ഓർത്തു നെടുവീർപ്പിട്ട് ഒരു പാവം ഞാൻ! അവസാനം അടുത്തുള്ള ധാബയിൽ എത്തുമ്പോഴേക്കും എന്റെ വിശപ്പ് കെട്ടിരുന്നു.


ജയ്‌പൂർ ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ (JLF) ജനുവരി 25-നാണ് തുടങ്ങുന്നത്. 24-നു ജയ്‌പൂർ ബുക്ക് മാർക്കും. സത്യത്തിൽ എനിക്കതിൽ ഒരു റോളും ഇല്ല, വേണമെങ്കിൽ ചുറ്റുവട്ടത്തുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ കാണാൻ പോകാവുന്നതേ ഉള്ളൂ. യാത്ര തുടങ്ങുന്നതിനും വളരെ മുൻപ് തന്നെ 'ജെബിഎമ്മിൽ പങ്കെടുക്കാം, പല സ്ഥലത്തുനിന്നുള്ള പ്രസാധകർ ഉണ്ടാവും, വല്ല ട്രാൻസ്‌ലേഷൻ ഓഫർ കിട്ടിയാലോ, കഥകളെ കുറിച്ച് ഇംഗ്ലീഷിൽ ചെറിയ ഒരു കുറിപ്പ് വേണം, ഞങ്ങളുടെ കാറ്റലോഗിൽ ചേർക്കാം" എന്നൊക്കെയുള്ള പുളിങ്കൊമ്പുകൾ കാണിച്ച് ആശിപ്പിച്ചിരുന്നു 'സി'. വരുന്ന എഴുത്തുകാരോട് കേരളത്തിൽ നടക്കാൻ പോവുന്ന ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിനെ കുറിച്ച് ചോദിക്കാനും എന്നെ ഏല്പിച്ചിരുന്നു, അവൻ അത് ഷൂട്ട് ചെയ്യുന്നുണ്ട് എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞു. രാവിലെ നേരത്തേ തന്നെ ഡിഗ്ഗി പാലസിൽ എത്തി, പാസ്സ് എടുക്കാനുള്ള ശ്രമത്തിലായി. പ്രവേശനം സൗജന്യമാണെങ്കിലും 2500 രൂപയുടെ ജെബിഎം പാസ്സ് എടുക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു 'സി'. ഫെസ്റ്റിവൽ ബാഗ്, ബുക്ക്, ടീ ബാഗ് എന്നിവ കിട്ടി ടാഗിനൊപ്പം. ഡിഗ്ഗി പാലസിനകത്തേക്ക് കടക്കാൻ ബോഡി ചെക്കിങ്, ബാഗ് സ്കാനിംഗ്, ടാഗ് സ്കാനിംഗ് എല്ലാമുണ്ട്. കയറുന്നിടത്തു തന്നെ ജയ്‌പൂർ പോലീസ് ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിലേക്ക് നിങ്ങളെ സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു എന്ന ബോർഡുമുണ്ട്. ഹലുവയും മത്തിക്കറിയും പോലെ നല്ല കോമ്പിനേഷൻ!






പദ്മാവതി സിനിമ റിലീസ് ചെയ്യുന്നത് സംബന്ധിച്ച് കർണി സേന ഭീഷണി ഉള്ളതുകൊണ്ടാണോ ഇത്ര പോലീസ് സാന്നിധ്യം എന്നോർത്തു. ഫെസ്റ്റിന് പുറപ്പെടുന്നതിനു മുൻപ് 'ദി ഹിന്ദു'വിലെ ജോസി ജോസഫിന് മെസ്സേജ് അയച്ചിരുന്നു JLF-ൽ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ടോയെന്ന് ചോദിച്ച്. നേരിൽ കാണുകയാണെങ്കിൽ ഒരു ഇന്റർവ്യൂ ചെയ്യണമെന്നും മനസ്സിലുണ്ടായിരുന്നു. സി ടിവി നടത്തുന്ന ഫെസ്റ്റിവലിൽ 'ഫീസ്റ്റ് ഓഫ് വൾച്ചേഴ്സി'ന് ഇടമുണ്ടാവാൻ സാധ്യത ഇല്ലല്ലോ എന്ന് ജോസി പറയുകയും ചെയ്തു. ആറ് വേദികളിൽ ആയിട്ടാണ് പരിപാടികൾ നടക്കുന്നത്, എല്ലാം ചുറ്റി നടന്നു കണ്ടു. തയ്യാറെടുപ്പുകൾ അവസാന ഘട്ടത്തിലാണ്, അതിന്റെ ബഹളങ്ങൾ നടക്കുന്നു. രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ചായ, ചില ദിവസങ്ങളിൽ ഹൈ ടീ, എല്ലാ വൈകുന്നേരവും കോക്‌ടെയ്ൽ പാർട്ടി എന്നിവയിൽ പങ്കെടുക്കാം എന്റെ കാർഡ് ഉപയോഗിച്ച്. രാവിലത്തെ ചായയ്ക്ക് രസികൻ ഒരു കേക്ക് കിട്ടി. വിദേശികൾ കൂടുതൽ ഉള്ളതു കൊണ്ടാവും അധികം എരിവും പുളിയും ഇല്ലാത്തതായിരുന്നു ലഞ്ചിന്റെ വിഭവങ്ങൾ എല്ലാം. പ്രത്യേകിച്ച് ഒന്നും ചെയ്യാനില്ലാത്തതു കൊണ്ട് ഞാൻ റൂമിൽ പോയി ഉച്ചമയക്കം പാസ്സാക്കിയ ശേഷം വൈകുന്നേരമാണ് തിരിച്ചു വന്നത്. പാലസിനകത്തെ മുറ്റത്തു തയ്യാറാക്കിയ പന്തലിൽ കോക്‌ടെയ്ൽ പാർട്ടി. രാജസ്ഥാനി ഫോക് ഡാൻസും പാട്ടും ഒരറ്റത്ത്, സൈഡിൽ നിറയെ ഭക്ഷണ വിഭവങ്ങൾ, കനലിൽ എരിയുന്ന കബാബുകൾ, പലതരം മദ്യങ്ങൾ. നർത്തകിയുടെ കൂടെ നൃത്ത ചുവടുകൾ വയ്ക്കുന്ന അതിഥികൾ. 'സി & ഡി' അവരുടെ ഗ്ലാസ്സുകൾ നിറച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു. വില കൂടിയ മദ്യമാണ് എന്ന് 'സി' പറയുകയും ചെയ്തു. നിങ്ങൾ മാത്രം ഇങ്ങനെ ഇരിക്കുന്നത് ശരിയല്ല എന്നു പറഞ്ഞു ഒരു വൈൻ ഗ്ലാസ് എന്റെ മുൻപിൽ കൊണ്ടു വയ്ക്കുകയും ചെയ്‌തു. ഹറാം ആയതു കൊണ്ടാണോ എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഹരം തോന്നാത്തതു കൊണ്ടാണെന്നു പറഞ്ഞു. പാട്ടു സംഘത്തിലെ ചെറിയ പയ്യന്റെ തൊണ്ടയിൽ നിന്ന് വരുന്നത് അസാധ്യമായ ശബ്ദം. ആരും ശ്രദ്ധിക്കുന്നില്ല എന്നറിഞ്ഞിട്ടും അവൻ തകർത്തു പാടിക്കൊണ്ടിരുന്നു. എനിക്കന്നേരം അവനെയോർത്ത് സങ്കടം തോന്നുകയും ചെയ്തു. സസ്യാഹാരിയായ 'ഡി' അവിടെ നിന്ന് ഭക്ഷണം ഒന്നും കഴിച്ചിട്ടില്ലാത്തതു കൊണ്ട് ധാബയിൽ പോയി കഴിക്കാം എന്നു പറഞ്ഞു. എന്നും ഒരേ മെനു ആണ് 'ഡി'യ്ക്ക്, പ്ലെയിൻ റോട്ടി, പ്ലെയിൻ ദാൽ, തൈര്, അച്ചാറ്, ചെറുനാരങ്ങ. കള്ളു കുടിക്കാത്ത എനിക്ക് 2500 രൂപയ്ക്ക് എത്ര പുസ്തകങ്ങൾ വാങ്ങാമായിരുന്നു എന്ന സങ്കടത്തോടെയാണ് അന്ന് ഉറങ്ങാൻ കിടന്നത്.


എന്നും കാലത്ത് സംഗീതത്തോടെയാണ് ഫെസ്റ്റിവൽ ആരംഭിക്കുന്നത്. ഞങ്ങൾ ചെന്നു കയറുമ്പോൾ മീത പണ്ഡിറ്റിന്റെ ആലാപനം നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. 'സി & ഡി' അവരുടെ ഒഫീഷ്യൽ ഡ്യൂട്ടി തിരക്കുകളിലേക്ക് പോയതുകൊണ്ട് ഞാൻ തനിച്ചായിരുന്നു, അതൊരു കണക്കിന് നന്നായി എന്നു തോന്നി. എനിക്ക് ഇഷ്ടമുളളവ കേൾക്കാം, കേൾക്കാതിരിക്കാം . ഉദ്ഘാടന ചടങ്ങുകൾ ആയിരുന്നു ആദ്യം. പികോ അയ്യറിന്റെ നല്ലൊരു പ്രഭാഷണത്തോടെ തുടക്കം. 'ഇന്ത്യൻ വിമെൻ മിസ്റ്റിക്‌സ്' എന്ന സെഷൻ കേൾക്കാൻ കയറിയെങ്കിലും അതിൽ പങ്കെടുത്ത സ്വാമിനിയുടെ പ്രഭാഷണം മുഷിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ഞാൻ പുറത്തിറങ്ങി വെറുതെ ചുറ്റിക്കറങ്ങി. നിറയെ അണ്ണാറക്കണ്ണന്മാരും കിളികളുമാണ് അവിടെ. ഓരോ മരത്തിലും ഞാത്തിയിട്ട മരപ്പാത്രങ്ങളിൽ അവർക്കുള്ള ധാന്യങ്ങളാണ്. ഇതുപോലെ ഒരെണ്ണം വീട്ടിലും വയ്ക്കാവുന്നതാണല്ലോ എന്നോർത്തു, അണ്ണാനെയൊന്നും ഇപ്പോൾ കാണാനേ ഇല്ലെങ്കിലും. വസന്തം പോലെ ചുറ്റിലും പെൺകുട്ടികൾ, പല വേഷങ്ങളിൽ, പല നിറങ്ങളിൽ. ആ തണുപ്പിലും കുഞ്ഞുടുപ്പ് ധരിച്ച് ചിലർ നടക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ പെണ്ണുങ്ങളുടെ കഷ്ടപ്പാടുകൾ ഓർത്തു, എപ്പോഴും അഴകളവുകൾ പ്രദർശിപ്പിച്ച് നടക്കേണ്ടി വരുന്നതിന്റെ.


സൂകി കിമ്മിനെ കേൾക്കാൻ പോയി, 'അണ്ടർ കവർ ഇൻ നോർത്ത് കൊറിയ' ആയിരുന്നു വിഷയം. അവരുടെ ആ പുസ്തകം വാങ്ങണം എന്നും ഓർത്തു. അവസാന ദിവസം ചെല്ലുമ്പോഴേക്കും അവരുടെ പുസ്തകങ്ങൾ ഒക്കെ വിറ്റു പോയിരുന്നു. അന്ന് വൈകുന്നേരം കാണുമ്പോൾ 'ഡി' പറയുകയും ചെയ്തു, കേരളത്തിലെ സഖാക്കൾ ഇവരെ വായിക്കേണ്ടതാണ് എന്ന്. ഹിമാലയം തലയ്ക്ക് പിടിച്ചു നടക്കുന്ന 'സി'ക്ക് 'ഓഫ് മെൻ ആൻഡ് മൗണ്ടൈൻസ്' എന്ന സെഷൻ കേൾക്കണം എന്നായി, ഹ്യൂഗ് തോംസൺ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട് എന്ന ആവേശത്തിൽ. ഞാനും കുറച്ചു നേരം കേട്ടിരുന്നു. ഹ്യൂഗ് നന്നായി സംസാരിക്കുന്നുമുണ്ടായിരുന്നു. കേരളത്തിൽ നിന്ന് സേതു മാത്രമാണ് ഫെസ്റ്റിവലിൽ ഉള്ളത്, ജൂത സാഹിത്യത്തെ കുറിച്ചാണ് സേതു സംസാരിക്കുന്നത്. സൂകി കിമ്മിന് വേണ്ടി മാറ്റി വച്ച സമയം ആയതുകൊണ്ട് അത് കേൾക്കാനും സാധിച്ചില്ല. പ്രശസ്തരായ എഴുത്തുകാർ, വലിയ പുരസ്‌കാരങ്ങൾ - നോബൽ വരെ - നേടിയവർ ആൾക്കൂട്ടത്തിൽ ഒരാളായി നടക്കുന്നു, യാതൊരു ജാഡയുമില്ലാതെ. വലിയ സെൽഫി പ്രാന്തുകളും ഇല്ലാത്തതു കൊണ്ട് മൊത്തത്തിൽ സ്വസ്ഥം. കേരളത്തിലെ ചില എഴുത്തുകാരെ ഇവിടെ കൊണ്ടു വരണം, ഒരു റൗണ്ട് നടക്കുമ്പോഴേക്കും ആരും ശ്രദ്ധിക്കുന്നില്ല, സെൽഫി എടുക്കുന്നില്ല എന്ന ഞെട്ടലിൽ മുറിവേറ്റ ഈഗോ കാരണം അവർ ഹൃദയം പൊട്ടി മരിച്ചിട്ടുണ്ടാവും എന്ന് ഞങ്ങൾ തമാശ പറയുകയും ചെയ്തു. Brigitte Uttar Kornetzky സംവിധാനം ചെയ്ത 'Where the Elephant Sleeps' എന്ന ഡോക്യുമെന്ററി കാണാനിരുന്നു പിന്നീട്. സംവിധായിക ചുറുചുറുക്കോടെ ഓടി നടന്ന് സ്ക്രീനിംഗ് ദൃശ്യങ്ങൾ എല്ലാം ക്യാമറയിൽ പകർത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇത്തിരി പോന്ന മനുഷ്യൻ കരയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജീവിയെ അങ്ങേയറ്റം പീഡിപ്പിക്കുന്ന ഡോക്യൂമെന്ററികളും എൻ.എ നസീറിന്റെ ഫോട്ടോ ഫീച്ചറും മുൻപ് കണ്ടിട്ടുള്ളതു കൊണ്ട് പുതുമയൊന്നും തോന്നിയില്ല. മുറിപ്പെടുത്തുന്ന കാഴ്ചകൾ കണ്ടു മുഴുമിക്കാതെ എഴുന്നേറ്റു പോന്നു. പ്രധാന വേദിയായ ഫ്രണ്ട് ലോണിൽ അടുത്ത സെഷൻ സാകിർ ഹുസൈൻ ആണ്, 'എ ലൈഫ് ഇൻ മ്യൂസിക്' എന്നു പേരിട്ടിട്ടുള്ള  ചർച്ചയിൽ സാകിറിനെ കുറിച്ച് പുസ്തകം രചിച്ച നസ്രീൻ മുന്നി കബീറും പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട്. എയർപോർട്ടിൽ വച്ച് 'ഡി' ആ പുസ്തകം വാങ്ങിയിരുന്നു. മലയാളത്തിൽ സ്ഥിരമായി അഭിമുഖങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഒരാളുടെ പേരു പറഞ്ഞ്, അതു പോലെയാണ് അവിടെ നസ്രീൻ എന്ന കമന്റ് പാസ്സാക്കിക്കൊണ്ട്. പരിപാടി തുടങ്ങുന്നതിനു മുൻപേ അവിടം നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞിരുന്നു. സാകിറിനെ നിറഞ്ഞ കൈയടിയോടെയാണ് ആൾക്കൂട്ടം സ്വീകരിച്ചത്. അല്ലാ രാഖയുടെ ശിക്ഷണത്തിൽ വളർന്ന കുട്ടിക്കാലത്തെക്കുറിച്ചും സിനിമയിൽ അഭിനയിച്ചതിനെക്കുറിച്ചും തന്റെ സംഗീതത്തെക്കുറിച്ചുമെല്ലാം സാകിർ വാചാലനായി. ഇടയ്ക്ക് ആ മാന്ത്രിക വിരലുകൾ താളമിടുകയും ചെയ്തു. ഒരുപാടിഷ്ടം തോന്നിപ്പോവുന്ന ഒരു മനുഷ്യൻ.




ലോണിന് പുറകിൽ പരമ്പരാഗത വേഷത്തിൽ മൺ കോപ്പയിൽ ചൂട് ചായ വില്ക്കുന്ന ആളുകൾ. അവരുടെ തനത് വിഭവങ്ങളും ലഭ്യമാണ്. ചൂർമ ലഡ്ഡു വാങ്ങി കഴിച്ചു നോക്കി, അസ്സൽ രുചി. ഇടയ്ക്ക് പാട്ടും ഡാൻസും വാദ്യങ്ങളുമായി രാജസ്ഥാൻ കലാകാരന്മാർ. ഫോട്ടോ എടുക്കുമ്പോൾ കൂട്ടത്തിലെ കൊമ്പൻ മീശക്കാരൻ ഗാംഭീര്യത്തോടെ പോസ് ചെയ്ത് തന്നു. നിറപ്പകിട്ടാർന്ന ഗാഗ്രയും നെറ്റിയിൽ പതക്കം പോലെയുള്ള ആഭരണവും ധരിച്ച് ഓഡിനി തലയിലൂടെയിട്ട് അവിടെയെല്ലാം കണ്ട സ്ത്രീ ഈ കലാകാരന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒരുവളാവാം എന്നായിരുന്നു ഞാൻ ധരിച്ചത്. പിന്നീടാണ് അവർ ഥാക്കൂറാണി ജ്യോതികകുമാരി ഡിഗ്ഗി ആണെന്ന് മനസ്സിലായത്, കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഇപ്പോഴത്തെ അവകാശികളിൽ ഒരാൾ. കൊട്ടാരത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗത്താണ് അവർ താമസിക്കുന്നത്, ബാക്കിയുള്ളത് ഹെറിറ്റേജ് ഹോട്ടൽ ആക്കി മാറ്റിയിരിക്കുന്നു. അവിടെയാണ് ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവൽ നടക്കുന്നത്.




സഞ്ജന കപൂറും ടോം സ്റ്റോപ്പർഡും ആയിട്ടുള്ള സെഷൻ ആയിരുന്നു അടുത്തത്. എംഎ ക്ലാസ്സുകളിൽ എത്രയോ തവണ പറഞ്ഞിട്ടുള്ള ആളെ നേരിൽ കാണുന്ന കൗതുകം. നാടക കൃത്തും തിരക്കഥാകൃത്തും ഒക്കെ ആയിട്ടുള്ള സ്റ്റോപ്പർഡ് ഡാർജിലിംഗിൽ ഏതാനും വർഷങ്ങൾ പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്, ചെക്കൊസ്ലാവിയയിലെ നാസി അധിനിവേശ കാലത്ത്. ശശി കപൂറിന്റെ മകളായ സഞ്ജനയും നാടക പ്രവർത്തകയാണ്, പൃഥ്വി തിയേറ്റർ ഒരുപാടുകാലം കൊണ്ടു നടന്നതും അവരായിരുന്നു.



നിരോധിച്ച പുസ്തകങ്ങളെ കുറിച്ചുള്ള അടുത്ത ചർച്ചയും കൂടി കേട്ടു കഴിയുമ്പോഴേക്കും ക്ഷീണിച്ചിരുന്നു. അന്നത്തെ കോക്‌ടെയ്ൽ പാർട്ടി ഹവേലിയിൽ ആയിരുന്നു, പടികൾ കയറിച്ചെല്ലുമ്പോൾ കാണുന്ന ഇടുങ്ങിയ ഒരിടം. അവിടെ നിറച്ചും ആളുകളും. '
സി & ഡി'യ്ക്ക് ആ തിരക്കും ബഹളവും ഇഷ്ട്ടപ്പെടാത്തതു കൊണ്ട് അന്നത്തെ ഫ്രീ മദ്യ സേവ അവർ വേണ്ടെന്ന് വച്ചു. പകരം ഹോട്ടൽ ക്ലാർക്‌സ് അമറിൽ വച്ചു നടക്കുന്ന സംഗീത പരിപാടിക്ക് പോകാമെന്ന തീരുമാനമായി. അതിനു വേറെ പാസ്സ് എടുക്കണം, 600 രൂപയ്ക്ക്. നല്ല ദൂരമുണ്ടായിരുന്നു അങ്ങോട്ടേക്ക്. യാത്രയിൽ മുഴുവൻ 'ഡി'യുടെ ആശങ്ക റിപ്പബ്ലിക്ക് ദിനം ആയതു കൊണ്ട് പിറ്റേ ദിവസം സാധനം കിട്ടില്ല, പരിപാടി കഴിഞ്ഞു വരുമ്പോഴേക്ക് കടകളെല്ലാം അടച്ചിട്ടുണ്ടാവും എന്നതായിരുന്നു. വലിയ ആൾക്കൂട്ടത്തിന്റെ ആരവത്തിലേക്കാണ് ചെന്നു കയറുന്നത്. അവിടെയും ഉണ്ട് ചെക്കിങ്. അന്നേരമാണ് 'സി' പറയുന്നത്, നിങ്ങൾക്ക്  പാസ് എടുക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു, ഡെലിഗേറ്റ് പാസ് ഉണ്ടല്ലോ എന്ന്! ബരാമെർ ബോയ്സും കൈലാഷ് ഖേറും ആയിരുന്നു അന്നത്തെ സായാഹ്നം മനോഹരമാക്കാൻ എത്തിയവർ. സൈഡിൽ നിറയെ പലതരം വിഭവങ്ങളുടെ സ്റ്റാളുകൾ. സ്റ്റാർ ഹോട്ടലിനു അനുസരിച്ചുള്ള വിലയാണെന്ന് മാത്രം. ചൂടോടെ പൊരിക്കുന്ന ജിലേബിയും ആവി പറക്കുന്ന ആലു ടിക്കിയും കഴിച്ച് കൈലാസയുടെ പരിപാടികൾ കേട്ടു. "നമ്മുടെ നാട്ടിലെ കുട്ടിച്ചാത്തൻ ആവാൻ പറ്റും കൈലാഷ് ഖേറിന്, അതേ കോലം. പിന്നെന്താ, ദൈവം അയാളുടെ തൊണ്ടയിൽ ഒരു കഴിവ് കൊടുത്തു, അത്രന്നേ" എന്ന് 'ഡി'. തണുപ്പ് കൂടി കൂടി വന്നപ്പോൾ ഞങ്ങൾ തിരിച്ചു പോരാൻ തീരുമാനിച്ചു. അന്നേരമാണ് സേതുവിനെ കാണുന്നത്. കെ.ജി ജോർജിനെ കുറിച്ച് ഞാനും ലിജിനും ചെയ്ത ഡോക്യൂമെന്ററിയിൽ സേതു സംസാരിച്ചിരുന്നു. 'ആദാമിന്റെ വാരിയെല്ല്' അല്ലാതെ ജോർജ് കാര്യമായി ഒന്നും ചെയ്തില്ല, എവിടെയോ ചിതറി പോയി എന്ന സേതുവിൻറെ അഭിപ്രായത്തോട് ശക്തമായ വിയോജിപ്പ് ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും അന്നേരം വെറുതെ തലയാട്ടുക മാത്രം ചെയ്തു. ഞങ്ങൾ ബുക്ക് ചെയ്ത ഊബർ ഒരുപാട് നേരം കാത്തു നിന്നിട്ടും വരാതായപ്പോൾ ആദ്യം കിട്ടിയ ഓട്ടോയിൽ ആയി മടക്കയാത്ര. എല്ലാ സൈഡിൽ നിന്നും തണുത്ത കാറ്റടിച്ചു കൈയും കാലും മരവിച്ച മട്ടായി. എന്നെ നേരെ അടുപ്പിൽ കൊണ്ടു വയ്‌ക്കേണ്ടി വരും എന്നു തോന്നി. കടകളൊക്കെ അടച്ച ആ നേരത്ത് കുപ്പി എങ്ങനെ കിട്ടും എന്ന ധർമ്മസങ്കടത്തിൽ ഉഴറുന്ന 'ഡി'യെ ഓട്ടോക്കാരൻ പയ്യൻ ആരിഫ് ഷട്ടർ താഴ്ത്തിയിട്ട ഒരു കടയുടെ മുൻപിൽ കൊണ്ടിറക്കി. അകത്ത് ലൈറ്റ് ഉണ്ട്, സാധനം കിട്ടും എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ 'സി &ഡി'യെ കൂട്ടി അങ്ങോട്ടു പോയി, മാഡം ഓട്ടോയിൽ ഇരുന്നാൽ മതി എന്നും പറഞ്ഞു. ഹോട്ടലിൽ എത്തിയപ്പോൾ, "എനിക്ക് വിശപ്പില്ല, കഴിക്കാൻ പോവുമ്പോൾ വിളിക്കണ്ട" എന്നും പറഞ്ഞ് ഞാൻ പുതപ്പിനുള്ളിലേക്ക് നൂണ്ടു കയറി.


സന്തോഷത്തിലേക്കാണ് പിറ്റേ ദിവസം കണ്ണു തുറക്കുന്നത്, എന്റെ പെൺകൂട്ട് വരുന്ന ദിവസം. പാഠപുസ്തകങ്ങളിൽ വായിച്ചും പഠിപ്പിച്ചും കൊണ്ടിരുന്ന ഹോമി ബാബയുടെ സെഷൻ ആയിരുന്നു ആദ്യം തന്നെ. തുടർന്ന് ഒരേ സമയത്ത് വിശാൽ ഭരദ്വാജൂം അനുരാഗ് കാശ്യപും രണ്ടു വേദികളിൽ. ഹിന്ദി സിനിമയിലെ പ്രിയപ്പെട്ട സംവിധായകർ, ഏതിനു പോവും എന്ന കൺഫ്യൂഷൻ. വിശാൽ ഭരദ്വാജിന് ഒരു സെഷൻ കൂടിയുള്ളതു കൊണ്ട് കാശ്യപിനെ കേൾക്കാം എന്ന് തീരുമാനിച്ച് ഡിഗ്ഗി പാലസിന് പുറത്തുള്ള വേദിയിൽ എത്തുമ്പോഴേക്കും അവിടെ ഹൗസ് ഫുൾ ആയി ഗേറ്റ് അടച്ചിരുന്നു. തിരികെ വന്ന് ഷേക്‌സ്‌പിയറിന്റെ 'ഹാംലറ്റ്' വിശാൽ ഭരദ്വാജിന്റെ 'ഹൈദർ' ആയ കഥകൾ കേട്ടു. കാശ്മീരിന്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിലേക്ക് വളരെ മനോഹരമായി വിളക്കി ചേർത്തെടുത്ത ഹൈദർ എനിക്ക് പ്രിയപ്പെട്ട സിനിമയാണ്, അതിലെ വിശാലിന്റെ മ്യൂസിക് എടുത്തു പറയേണ്ടതാണ്. മികച്ച തിരക്കഥയ്ക്കും സംഗീത സംവിധാനത്തിനും ഉള്ള നാഷണൽ അവാർഡും കരസ്ഥമാക്കിയിട്ടുണ്ട് ഈ സിനിമ. മലയാളത്തിലും സംഗീത സംവിധാനം നിർവഹിച്ചിട്ടുണ്ട് അദ്ദേഹം, വേണുവിന്റെ 'ദയ'യിലും 'കാർബണി'ലും.


ഉച്ചയ്ക്ക് 1. 40 നു തുടങ്ങുന്ന സെഷനിൽ നവാസുദീൻ സിദ്ദിഖി പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട്, അതിനു നല്ല തിരക്കുണ്ടാവാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കണ്ട് ഞാൻ അതിനു മുൻപുള്ള ചർച്ച സ്കിപ് ചെയ്ത് ഭക്ഷണവും കഴിച്ചു നേരത്തെ ഇടം പിടിക്കാം എന്നു കരുതി എത്തിയപ്പോൾ എനിക്ക് മുൻപേ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചവർ അപ്പോൾ നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന സെഷൻ കഴിഞ്ഞപ്പോഴും സീറ്റിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റില്ല. എന്നു മാത്രമല്ല വേദിയുടെ മൂന്ന് ഭാഗത്തും മധ്യത്തിലെ നടവഴിയിൽ പോലും ആൾക്കൂട്ടം തിക്കി തിരക്കാൻ തുടങ്ങി. 'ഡ്രീമേഴ്സ്: ലുക്കിങ് അറ്റ് യങ് ഇന്ത്യ' എന്ന വിഷയമായിരുന്നു അപ്പോൾ അവിടെ അവിടെ ചർച്ച നടന്നത്. നെഹ്രുവിനെ കുറിച്ചുള്ള പരാമർശത്തിനിടയിൽ ഒരു ആഭാസ (ആർഷ ഭാരത സംസ്കാരം)ക്കാരൻ  പാശ്ചാത്യ സംസ്കാരം എന്നൊക്കെ പുച്ഛിക്കാൻ തുടങ്ങുമ്പോൾ അടുത്തു നിന്ന ആൾ കാമസൂത്ര ഏതു നാട്ടിലാ സുഹൃത്തേ എന്ന് തർക്കിക്കാൻ മുതിരുന്നതും കണ്ടു. ആ തർക്കത്തിൽ പങ്കു ചേരണം എന്നുണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും എങ്ങനെയെങ്കിലും ഒരു സീറ്റ് സംഘടിപ്പിക്കുക എന്നുള്ള വിചാരത്തിൽ ഉന്തി തള്ളി മുന്നേറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതു കൊണ്ട് തല്ക്കാലം വേണ്ടന്ന് വച്ചു. നന്നായി മറുപടി കൊടുത്തു കൊണ്ടിരുന്ന ആളെ എവിടെയോ കണ്ടിട്ടുണ്ടല്ലോ എന്നോർക്കുകയും ചെയ്തു. (പിന്നീട് ബുക്ക് സ്റ്റാളിൽ വച്ച് വീണ്ടും കണ്ടപ്പോഴാണ് ഫിലിം അപ്രീസിയേഷൻ കോഴ്‌സിന് കൂടെയുണ്ടായിരുന്ന സഹപാഠി ആണെന്ന് ഓർത്തെടുക്കാനായത്. വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷം ഒരു പരിചയം പുതുക്കൽ). വഴിയിൽ നിന്ന് ആളുകൾ മാറിയാൽ മാത്രമേ സെഷൻ തുടങ്ങുകയുള്ളൂ എന്ന അറിയിപ്പുകൾ ഏറെ  വേണ്ടിവന്നു ഒരു ഓർഡർ ഉണ്ടാക്കാൻ. വളണ്ടിയേഴ്‌സ് കുറേ ഓടി നടന്നിട്ടും ഒന്നും ചെയ്യാനാവാതെ പകച്ചു നില്ക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിനിടയിൽ തിക്കി തിരക്കി ഞാൻ സ്റ്റേജിന്റെ സൈഡിൽ എത്തിയിരുന്നു. ബാക്കിയുള്ളവരെ ഓടിച്ചു വിട്ടെങ്കിലും എനിക്ക് അവിടെ ഒതുങ്ങി നിൽക്കാനുള്ള അനുവാദം കിട്ടി പോലീസുകാരന്റെ പക്കൽ നിന്ന്. താര രാജാക്കന്മാരെ കാണാൻ തിരക്ക് കൂട്ടുന്നത് പോലെ സിദ്ദിഖിയെ കാണാൻ ആൾക്കൂട്ടം ആർത്തിരമ്പുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ സന്തോഷം തോന്നി. അതയാളുടെ അഭിനയമികവിനുള്ള അംഗീകാരം തന്നെയായിരുന്നു. നന്ദിത ദാസിന്റെ 'മന്റോ' എന്ന സിനിമയെ അധികരിച്ചായിരുന്നു ചർച്ച, സിദ്ദിഖിയുടെ ഓരോ വാചകവും ആൾക്കൂട്ടം ആരവത്തോടെ ഏറ്റെടുത്തപ്പോൾ നന്ദിത അവഗണിക്കപ്പെട്ടതു പോലെ തോന്നി സ്റ്റേജിൽ. ഒരു പൈസ പോലും പ്രതിഫലം വാങ്ങാതെയാണ് മന്റോയിൽ സിദ്ധിഖി അഭിനയിച്ചത് എന്ന് നന്ദിത പറഞ്ഞു. ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹമുള്ള വേഷത്തെ കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യത്തിന് മുഗൾ - ഇ - അസമിൽ ദിലീപ് കുമാർ ചെയ്ത വേഷം ചെയ്യണം, 'രമൺ രാഘവ്' മാത്രമല്ല തനിക്ക് ഇണങ്ങുക എന്ന ഉത്തരത്തിൽ ആൾക്കൂട്ടത്തെ ഇളക്കി മറിക്കുകയും ചെയ്തു.






അടുത്തത് ഹമീദ് കർസായിയുമായി വില്യം ഡാല്‍റിംപിൾ സംസാരിക്കുന്നതായിരുന്നു. വിരലിൽ എണ്ണാവുന്നവർ ഒഴിച്ച് ആരും എഴുന്നേറ്റ് പോവുന്നുമില്ല. ആർക്കോ വേണ്ടി പിടിച്ചു വച്ച സീറ്റിന് ഒരു സ്ത്രീയുമായി അടിയുണ്ടാക്കി ഞാൻ അവിടെ കയറി ഇരുന്നു. കർസായി ആയിരുന്നു ശരിക്കും ഫെസ്റ്റിവലിലെ താരം, അത്രയും ഭംഗിയായി അദ്ദേഹം സംസാരിച്ചു, അഫ്ഘാനിസ്താനെ കുറിച്ച്, താലിബാനെ കുറിച്ച്, അവർ നശിപ്പിച്ച ബാമിയൻ ബുദ്ധനെ പുനർ നിർമ്മിക്കണോ, ആ ശൂന്യതയിൽ ആ സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തണോ തുടങ്ങി ഇന്ത്യയിൽ പഠിച്ചതും, ഇന്ത്യക്കാരേക്കാൾ കൂടുതൽ അവരായിരിക്കും ഹിന്ദി സിനിമ കണ്ടിട്ടുണ്ടാവുക എന്നതുമെല്ലാം. ഹിന്ദി പാട്ടിന്റെ വരികൾ മൂളി, ടാഗോറിനെ മുഴുവൻ വായിച്ചതിനെക്കുറിച്ചു പറഞ്ഞ്, കാളിദാസനെ വായിക്കാൻ ഉപദേശിച്ച്, ആളുകളുടെ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് ഉത്തരം പറഞ്ഞുമൊക്കെ ഒരു മണിക്കൂർ പോയതറിഞ്ഞില്ല.




തൊട്ടു പിന്നാലെ വിശാൽ ഭരദ്വാജിന്റെ ശായരി കേട്ടു, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിതാ സമാഹാരം ‘ന്യൂഡ്’-ൽ നിന്നുള്ള വരികൾ. രാവിലേ തൊട്ടുള്ള ഇരിപ്പായതു കൊണ്ട് കണ്ണുകൾ അടഞ്ഞു പോവുന്നുണ്ട്. പക്ഷേ അടുത്ത സെഷൻ കൂടി കേൾക്കാനുണ്ട്, ഗൗരി ലങ്കേഷിനെ കുറിച്ചുള്ളത്. കേരള ലിറ്ററേച്ചർ ഫെസ്റ്റിവലിൽ എനിക്ക് ആ വിഷയത്തിൽ ഒരു സെഷൻ ചെയ്യാനുള്ളതുമാണ്. പ്രതീക്ഷിച്ച പോലെ ചൂട് പിടിച്ച ഒരു ചർച്ചയൊന്നുമായില്ല അത്, ആകെ അര മണിക്കൂർ സമയവും. ചോദ്യോത്തര വേളയിൽ ഗൗരിയുടെ മരണത്തെ അപലപിക്കുന്നവർ കേരളത്തിൽ ബിജെപി അനുഭാവികളെ കൊലപ്പെടുത്തുന്നതിനെ കുറിച്ച് മൗനം പാലിക്കുന്നതെന്താണ് എന്ന ചോദ്യവുമായി ഒരാൾ. ദേശീയ മാധ്യമങ്ങൾ മുട്ടിലിഴയുന്നതിന്റെ ദൃഷ്ടാന്തം. ഗൗരി ലങ്കേഷ് റീഡർ എഡിറ്റ് ചെയ്ത ചന്ദൻ ഗൗഡയെ പരിചയപ്പെട്ടു, എന്തെങ്കിലും ആവശ്യമുണ്ടെങ്കിൽ വിളിച്ചാൽ മതി എന്നു പറഞ്ഞു അദ്ദേഹം ഫോൺ നമ്പർ തരുമ്പോൾ.


രാത്രിയാണ് 'എ & ബി' വരുന്നത്, അതിനു മുൻപ് ഇപ്പോൾ താമസിക്കുന്ന റൂം വെക്കേറ്റ് ചെയ്യണം, കെട്ടും ഭാണ്ഡവും എടുത്ത് പുതിയ ഇടത്തേക്ക് മാറണം. 'സി'യും ഞാനും യാത്ര പറയാൻ ചെല്ലുമ്പോൾ ആദ്യം ശ്രദ്ധിച്ചത് 'ഡി'യുടെ മേശപ്പുറത്തിരിക്കുന്ന പുസ്തക കൂമ്പാരമാണ്. ആ വായന തന്നെയാവും അവന്റെ എഴുത്തിനെ ഇങ്ങനെ സമ്പുഷ്ടമാക്കുന്നതും. പുതിയ ഇടം അല്പം ദൂരമുണ്ടെങ്കിലും ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷം, കയറി ചെല്ലുമ്പോൾ തന്നെ വരവേൽക്കുന്നത് പതിഞ്ഞ താളത്തിലുള്ള സംഗീതം. ബഹളം നിറഞ്ഞ പഴയ ഇടത്തുനിന്ന് ഇങ്ങോട്ടു മാറിയപ്പോൾ ആശ്വാസം തോന്നി. കുളിച്ചു ഫ്രഷ് ആയി പുറത്തെ വരാന്തയിലെ ചായകുടി ഇടത്തിൽ കട്ടൻ ചായയും സ്‌നാക്‌സും ഓർഡർ ചെയ്ത് അവരെ കാത്തിരുന്നു. ഗൂഗിൾ മാപ്പും ഊബറും ഉള്ളതുകൊണ്ട് വഴി പറഞ്ഞു കൊടുക്കലും കണ്ടുപിടിക്കലും എല്ലാം എത്ര എളുപ്പമാണ്. എട്ടരയോടെ അവരെത്തുമ്പോൾ എന്റെ പെൺകൂട്ട് വന്ന സന്തോഷത്തിലായിരുന്നു ഞാൻ. ഒരാൾ വിപ്ലവവും മറ്റേ ആൾ മൈഗ്രേയ്‌നും ആയിട്ടാണ് വരവ്. വിപ്ലവ പാർട്ടിക്ക് പക്ഷേ യാതൊരു പ്രശ്നവുമില്ലായിരുന്നു. 'എ' വന്നപാടെ ഷവറിനടിയിൽ കുറേനേരം നിന്നു, എന്നിട്ടും കുറയുന്നില്ല തലവേദന എന്നു പറഞ്ഞ് എന്റെ മടിയിൽ തലവച്ചു കിടന്ന് അവളുടെ മുടി പിടിച്ചു വലിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ടു, എന്നാലേ മൈഗ്രേയ്ൻ കുറയുകയുള്ളൂ എന്നു പറഞ്ഞ്. ഭക്ഷണം കഴിക്കാൻ പോവാൻ '
ഡി' വിളിച്ചപ്പോൾ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കൂടി പുറത്തിറങ്ങി. വീണ്ടും ധാബയിലേക്ക്. പുറത്തെ തുറന്ന അടുപ്പിൽ വലിയ താലത്തിൽ പാൽ കുറുക്കി കൊണ്ടിരിക്കുന്നു, അതിനു താഴെ വീണു കിടക്കുന്ന പാത്രങ്ങൾ. ഇതിലാണോ നമുക്ക് ഭക്ഷണം വിളമ്പുന്നത് എന്ന് 'എ'! പോളിയോ ബാധിച്ചാവണം മുട്ടിനു താഴെ കുഴഞ്ഞു പോയ കാലുകളുമായി കസേരയിൽ കയറി നിന്ന് പാത്രം കഴുകുന്ന ആളെക്കൂടി കണ്ടപ്പോൾ 'എ' പറഞ്ഞു, ഇനി ഇവിടെ നിന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കേണ്ട എന്ന്. ഇത്ര നല്ല ഫുഡ് വേറെ എവിടേയും കിട്ടില്ല എന്നൊക്കെ പറഞ്ഞ് 'ഡി'
ഓർഡർ ചെയ്ത വിഭവങ്ങളൊന്നും 'എ'യ്ക്ക് ഇഷ്ടപ്പെട്ടതുമില്ല. നാളെ നമുക്ക് വേറെ എവിടെയെങ്കിലും പോവാമെന്ന് ഞങ്ങൾ പിന്നീട് തീരുമാനിക്കുകയും ചെയ്തു. മൂന്നു പേർക്കും നല്ല ക്ഷീണം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും രാവേറെ ചെല്ലുവോളം സംസാരിച്ചിരുന്നിട്ടാണ് ഞങ്ങൾ ഉറങ്ങാൻ പോയത്.



തലേന്നു വരെ തണുത്തു വിറച്ച് മുഴുവൻ സമയവും ജാക്കറ്റും ഇട്ടു നടന്നിരുന്നതാണ്, ഇവർ വന്നപ്പോഴേക്കും തണുപ്പ് അല്പം കുറഞ്ഞ പോലെ. മൂന്ന് ദിവസത്തെ സീനിയോറിറ്റി ഉള്ളതു കൊണ്ട് എല്ലാം അറിയുന്ന ആളെപ്പോലെ വഴിനീളെ കാര്യങ്ങൾ വിശദീകരിച്ചു കൊണ്ടായിരുന്നു എന്റെ നടത്തം. ആദ്യം തന്നെ 'എ & ബി'ക്ക് പാസ് എടുത്തു, അവരെ ഡിഗ്ഗി പാലസ് ചുറ്റി നടന്നു കാണിച്ചു. കുറേ ഫോട്ടോസ് എടുത്തു. പുസ്തകശാലയിൽ കറങ്ങി നടന്ന് അവസാന ദിവസം വാങ്ങാനുള്ള പുസ്തകങ്ങൾ കണ്ടുവച്ചു.




ഫ്രണ്ട് ലോണിൽ വന്നിരുന്ന് ഹെലൻ ഫീൽഡിങിനെ കേൾക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും (അവർ നല്ല രസകരമായി സംസാരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു, എഴുത്തിലെ സെൻസ് ഓഫ് ഹ്യൂമർ സംഭാഷണത്തിലുമുണ്ട്) ഞങ്ങളുടേതായ വർത്തമാനങ്ങളിലേക്ക് തെന്നിവീണു ശ്രദ്ധ. എന്നാൽ പിന്നെ കറങ്ങാൻ പോവാം എന്നു തീരുമാനിച്ചു. ജയ്‌സാൽമീർ കാണണം എന്നെനിക്ക് ആഗ്രഹം ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും യാത്രയ്ക്ക് തന്നെ ഒരുപാട് സമയം പിടിക്കും എന്നുള്ളതുകൊണ്ട് ആ ആഗ്രഹം ആദ്യമേ മാറ്റിവച്ചിരുന്നു. ഇവർക്കാണെങ്കിൽ ആകെയുള്ളത് രണ്ടു ദിവസം. പഴയ ഓട്ടോക്കാരൻ ആരിഫിനെ വിളിക്കാൻ തീരുമാനമായി, കറങ്ങാൻ പോവാൻ. ഫോൺ ചെയ്ത് അല്‍പ്പസമയം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ വന്നു. അടുത്തുള്ള സ്ഥലങ്ങളൊക്കെ കാണാൻ പോവാം എന്ന തീരുമാനമായി. ആദ്യം ലഞ്ച് കഴിക്കണം, ആരിഫ് ഞങ്ങളെ പോവുന്ന വഴിക്കുള്ള ഒരു റെസ്റ്ററന്റിൽ ഇറക്കി, അവനെ ഒരുപാട് നിർബന്ധിച്ചെങ്കിലും ഊണ് കഴിക്കാൻ വന്നില്ല. ദാൽ ബാട്ടി ചുർമ ആണ് പ്രധാനപ്പെട്ട ഒരിനം എങ്കിലും അന്നത്തെ പരീക്ഷണം രാജസ്ഥാൻ താലി ആയിരുന്നു, പിന്നെ രസഗുളയും.




പിങ്ക് സിറ്റിയുടെ തിരക്കുകളിലൂടെ സിറ്റി പാലസിലേക്ക്. കുറേ നടന്നു കാണാനുണ്ടായിരുന്നു, വലിയ നടുമുറ്റങ്ങളും മ്യൂസിയവും, അലങ്കാര പണികളും ഒക്കെയായി കഴിഞ്ഞു പോയ കാലത്തിന്റെ ശേഷിപ്പുകൾ. പല കഥകൾ. ചന്ദ്ര മഹലിൽ വച്ച് രാജ ജയ് സിങിന്റെ മകൻ ഇഷാവ്രി സിങ് മറാത്താ സേനയെ നേരിടാൻ മടിച്ച് പാമ്പിനെ കൊണ്ട് കൊത്തിച്ച് മരണം വരിച്ചതും, അതേ തുടർന്ന് അയാളുടെ ഇരുപത്തി ഒന്ന് ഭാര്യമാരും വെപ്പാട്ടികളും സതി അനുഷ്ഠിച്ചതും അതിൽ ഒന്ന്. ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് പോയ രാജാവിന് ഇംഗ്ലീഷ് വെള്ളം കുടിക്കാതിരിക്കാനായി ഗംഗാജലം നിറച്ചു വയ്ക്കാൻ നിർമ്മിച്ച, ഗിന്നസ് ബുക്കിൽ ഇടം പിടിച്ച കൂറ്റൻ വെള്ളി ഭരണിയാണ് മറ്റൊന്ന്. വൃത്താകൃതിയിൽ നിരത്തിവച്ച തോക്കുകൾക്ക് മുൻപ

Next Story

Related Stories